Myśli samobójcze i niepełnosprawność – zagrożenia w depresji

Zentiva_zdjecie_samobojstwa.png

Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia, depresja jest wiodącą przyczyną niesprawności i niezdolności do pracy na świecie oraz najszerzej rozpowszechnionym zaburzeniem psychicznym, dotyczącym ok. 320–350 milionów ludzi na świecie, w tym ok. 2 milionów Polaków. Statystyki pokazują, że wśród osób cierpiących na zaburzenia lękowe i depresyjne występuje o 60% wyższa śmiertelność niż u osób bez tych chorób, a wśród czynników ryzyka wymienia się m.in. różnice w poziomie wykształcenia i statusie ekonomicznym, wyższy wskaźnik współistniejących chorób fizycznych, palenie tytoniu i niższy wskaźnik aktywności fizycznej.

Związek depresji i niepełnosprawności jest dwojaki: zarówno depresja może być przyczyną niepełnosprawności, jak i niepełnosprawność stać się przyczyną depresji. Jednocześnie poprawa stanu psychicznego wpływa na ogólny, także somatyczny stan pacjenta i odwrotnie.

Zaburzenia depresyjne powodują obniżenie funkcji poznawczych, anhedonię, spadek energii i aktywności życiowej, co w przypadku braku leczenia grozi zaniedbaniem stanu psychicznego i fizycznego, spadkiem masy ciała, a nawet upośledzeniem psychoruchowym i dalszymi konsekwencjami somatycznymi – obniżeniem progu bólowego, incydentami wieńcowymi i naczyniowo-mózgowymi, immunosupresją, osteoporozą i złamaniami patologicznymi. Analiza przeprowadzona przez Erica Lenze’a wskazuje także, że pacjenci cierpiący na depresję w mniejszym stopniu stosują się do zasad i systematyczności w trakcie leczenia chorób współistniejących, rzadziej uczestniczą w zabiegach rehabilitacyjnych i stosują się do zaleceń zmiany trybu życia, co zmniejsza szansę na poprawę ogólnego stanu zdrowia oraz poprawę długości i jakości życia.

Zaburzenia depresyjne mają także drugą stronę – częściej występują wśród osób z niepełnosprawnościami w porównaniu z populacją ogólną. Pomimo wielu akcji społecznych w Polsce niepełnosprawność fizyczna ciągle ogranicza bądź całkowicie wyklucza z udziału w wielu wydarzeniach, aktywnego spędzania czasu czy wykonywania satysfakcjonującej pracy zawodowej, a to powoduje spadek poczucia własnej wartości i sprawstwa i może stać się kolejnym czynnikiem ryzyka zaburzeń nastroju. Większość badań interwencyjnych wykazała znaczną poprawę samooceny osób z niepełnosprawnościami fizycznymi otrzymujących leki przeciwdepresyjne w stosunku z placebo, co może potwierdzać hipotezy dotyczące silnego związku depresji z pogorszeniem stanu pacjentów niepełnosprawnych fizycznie. Również wśród starszych osób z niepełnosprawnością intelektualną zaburzenia psychiczne, w tym depresja, zaburzenia zachowania, zaburzenia lękowe i otępienie, są częste i dotyczą do 40% pacjentów, jak wskazują wyniki badań przeprowadzonych w tej populacji. Warto wspomnieć, że ryzyko zachorowania na depresję wzrasta, gdy jest ona nabyta, a nie wrodzona.

Niezwykle ważne w diagnostyce i leczeniu epizodu depresji symptomem są myśli i zamiary samobójcze pacjenta, występujące okresowo nawet u 80% chorych. Myśli suicydalne mogą pojawić się niezależnie od zaburzeń psychicznych, jednak ocenia się, że depresja jest wiodącą przyczyną prób i dokonanych zamachów samobójczych na świecie – ryzyko samobójstwa wg różnych statystyk szacowane jest na 15–20%. Bardzo często pacjentom towarzyszą negatywne myśli i poczucie braku sensu istnienia oraz bezradności. Według danych Komendy Policji w 2019 r. w Polsce zarejestrowano niemal 12 tysięcy zamachów samobójczych i 5255 zgonów w wyniku popełnionego samobójstwa – jedna piąta z tych osób była leczona psychiatrycznie. Powyższe liczby prezentują oficjalne zgłoszenia, tymczasem można przypuszczać, że wiele popełnionych prób samobójczych nigdy nie zostało zgłoszonych, zatem faktyczna skala zjawiska może być wielokrotnie większa.

W codziennej praktyce medycznej warto pamiętać o czynnikach ryzyka podjęcia próby samobójczej, wśród których wymienia się m.in. nawracające epizody depresji, zaburzenia osobowości, wcześniejszą hospitalizację psychiatryczną, status bezrobotnego, samobójstwa w rodzinie, myśli rezygnacyjne czy obecność innych chorób psychicznych, takich jak zaburzenia lękowe, nadużywanie substancji psychoaktywnych, przewlekłe choroby fizyczne, stresujące wydarzenie życiowe i izolację społeczną.

Dane z piśmiennictwa wskazują, że duża część pacjentów, którzy zmarli w wyniku samobójstwa, skontaktowała się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej w ciągu trzech miesięcy poprzedzających śmierć, a dużo rzadziej korzystała z opieki psychiatry. Sugeruje to, że lekarz rodzinny może mieć często jako jedyny szansę, aby określić ryzyko suicydalne u pacjenta i ewentualnie podjąć wczesną interwencję. Lekarze pierwszego kontaktu zostali zidentyfikowani jako jedni z kluczowych potencjalnych strażników w działaniach zapobiegających samobójstwom.

Piśmiennictwo:

  1. Bratek A, Krysta K, Kucia K. Psychiatric Comorbidity in Older Adults with Intellectual Disability. Psychiatr Danub 2017; 29 (Suppl 3): 590-3.    
  2. Findlay L. Depression and suicidal ideation among Canadians aged 15 to 24. (2017) Statistics Canada, Catalogue no. 82-003-X. Health Reports 2017; 28: 3-11.    
  3. Friedrich MJ. Depression Is the Leading Cause of Disability Around the World. JAMA 2017; 317: 1517.    
  4. Jasik K, Jaślikowska U, Zbrojkiewicz M i wsp. Czynniki związane z występowaniem depresji u osób dorosłych. Przegląd systematyczny literatury polskiej w latach 2009–2014. J Educ Health Sport 2016; 6: 297-318.     
  5. Lenze EJ, Rogers JC, Martire LM i wsp. The Association of Late-Life Depression and Anxiety With Physical Disability: A Review of the Literature and Prospectus for Future Research. Am J Geriatr Psychiatr 2001; 9: 113-5.     
  6. Ng CW, How CH, Ng YP. Depression in primary care: assessing suicide risk. Singapore Med J 2017; 58: 72-7.

Przeczytaj także

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Zgadzam się na analizę i profilowanie moich danych osobowych znajdujących się w plikach cookies na potrzeby marketingu bezpośredniego. Więcej informacji tutaj.